Hans den Haan over "Geurpluimen"

Ik weet niet of u het wist. Maar we hebben een geurpluim in Nijkerk.

Het is de pluim van diervoederfabriek ABZ aan de haven. Het is de vraag of de aldaar in de buurt te bouwen woningen wel of niet in de geurpluim liggen. Je kunt daartoe gebruik maken van de Grote Gelderse Geuratlas, waarin alle Gelderse geurpluimen staan afgebeeld. Een zogeheten Neuswijzer.

Het lijkt me een leuk verjaardagscadeau. Ik ben binnenkort jarig.

Nou hebben we in Nijkerk wel meer geurpluimen. Zoals elke vrijdag de viskar op de markt. Niet echt verkeerd. Of menig restaurant. Ook niet slecht.

Het valt me wel op dat sommige Nijkerkers zelfs persoonlijke geurpluimen hebben. Die volgen hen als trouwe hondjes. Niet iedereen kan zich deodorant veroorloven. Of kan het betalen. Speciaal als zij over de toch wel nauwe Singel wandelen, dan blijft daar hun lucht bijzonder lang hangen.

Wat dan weer leidt tot klachten van mijn hond, die dan beslist ergens anders wil gaan wandelen. Want dit is blijkbaar erger dan de geur van opgedroogde hondenplasjes. Ik kan mijn wandelende snuffeldoos vertrouwen als het om een goed oordeel over geur gaat. Want bij de hond is 35 procent van de hersenen gericht op geur, bij de mens maar vijf. Dus Nijkerkers was uw voeten!

Dit doet mij ook herinneren aan het verhaal van de blinde man. In het dorp waar hij woonde was er een vrouw die zich klaarblijkelijk nooit waste. Als zij over straat liep gingen de mensen een blokje om. Laten we haar mevrouw Kraakhout noemen. Als deze blinde man langs de plaatselijke viskar liep, dan zei hij altijd: Dag mevrouw Kraakhout.

Maar terug naar de ABZ-geur. Die is voor elk levend schepsel een straf. Ik vraag me af wat die herkauwers en varkens uiteindelijk te eten krijgen als het nu al zo stinkt. Ik zou blij zijn als het veevoer er uiteindelijk weer is uitgekomen in de vorm van mest. Dan stinkt het een stuk minder.

ABZ, sinds 1924 gevestigd, denkt dat zij meer rechten heeft opgebouwd dan de bewoners. Dit omdat deze nadien zijn gevestigd in en rondom het havengebied. Bovendien zouden de bewoners van de bestaande woningen er intussen wel aan gewend zijn.

Maar je hebt natuurlijk nooit rechten om mensen overlast te bezorgen. Wat dom van de gemeente Nijkerk om woningen rondom ABZ te bouwen. ABZ heeft blijkbaar het alleenrecht op minstens een vierkante kilometer grond rondom.

En veevoedergeur went nooit. Omdat het een waarschuwingsvlag is. Niet inademen. Slecht voor uw longen.

En als het nou om pizzageur ging of gebakken brood, zoals in Bunschoten. Dan is het nog te doen. Al vinden mensen rondom de Bunschoter pizzabakkerij van niet. Maar deze lucht? Ik weet nog dat wij vroeger, als we op vakantie gingen, wel eens bij vertrek vergaten de po te legen, die onder het bed stond. Zo ging dat in de jaren vijftig. Dat was niet prettig thuiskomen.

En dan heb ik het nog niet eens over een bakje vissenvoer dat nat is geworden en vijf weken niet opgemerkt.

Zo verzamelden wij vroeger, toen wij nog in Leiden woonden, op het strand altijd schelpen en weekdieren zoals zeesterren. Die deden we in een plastic zakje. Een keer had ik dat zakje op de piano gelegd. Maar om een of andere vreemde reden was het erachter gevallen. Het begon toen steeds meer naar rotte vis te ruiken in de woonkamer. Niet te harden. Tot ik uiteindelijk dacht aan dat zakje. Dat waren nog eens barre tijden.

Ik ben ook eens vergeten een stuk brie uit mijn rugzak te halen. Totdat onze hond met zijn neus in die tas zat te wroeten. Voor hem was dat een feestlucht.

Maar die ABZ-lucht is op zich wel een handige indicator voor hoe de wind waait. Als ik in mijn tuin diervoeders ruik, dan is de wind noordoost. Hoe lang is feitelijk die geurpluim?

Het is vooral één ding: een weeïge lucht. Het is in de Grote Geur-atlas ook de enige pluim, die roze is gekleurd. Er zijn dan ook geregeld excursies van studenten in geuropleiding naar het Nijkerkse havengebied.

In verband met de komende huizenbouw aldaar heeft de gemeente het bedrijf gevraagd de geuruitstoot wat te verminderen. Maar ik heb laatst een doos bedorven eten in mijn koelkast hetzelfde gevraagd. Geen succes.

De beste oplossing is het bedrijf te verplaatsen. Maar alleen IJsland wil het hebben. Ze hebben nog een plekje over naast de vulkaan de Eyjafjallajökull. Daar zijn ze wel wat geurtjes gewend.

Maar dan verliezen we wel wat werkgelegenheid in Nijkerk. Medewerkers die allen met een wasknijper op hun neus zijn geboren.

Maar wat geuroverlast betreft kan het nog erger dan ABZ. In Hilversum stond vroeger langs het spoor in de richting Baarn de geurstoffenfabriek Polak & Schwarz. Officieel de “essencefabriek”. Vele tonnen aardbeien, kersen, frambozen en bosbessen werden daar tot geurstoffen verwerkt. En de geur hielden ze niet binnen de poort.

Mensen rondom de Mickelerstraat hadden er veel last van. Een indringende geur als een rotte doos aardbeien. De lucht ging zelfs in het beddengoed zitten. Het was daar één groot aardbeienfestijn. Honden konden er de oude plasjes niet meer ruiken. Trekvogels raakten er uit koers. Bijen konden er de bloemen niet meer vinden. Overvliegende vleermuizen vielen uit de lucht.

Eén man besloot actie te ondernemen. Het was niet meer te doen, zei hij. Uiteindelijk kreeg hij het voor elkaar dat de fabriek vertrok.

Geuren herinneren ons aan het verleden. De geur van oma’s koninginnensoep. Het staat voor die jaren dat ik als kind bij haar logeerde en we het goed hadden.

Maar de geur van veevoer. Waar staat die voor? Niet voor gezelligheid.

bijdrage van Hans den Haan