Project Laakzone in cruciale fase
Als er vóór 22 september a.s. geen bezwaren worden ingediend tegen het ontwerp projectplan 'Verbetering Laakkade fase 3a / Verbreding Laak-Laakzone fase A’ kan het Waterschap Vallei en Veluwe eindelijk van start met de werkzaamheden: het tegelijkertijd verbreden van de Laak en het verbeteren van de kades.
Op de Natuurtop in juni 2013 sprak staatssecretaris van Economische Zaken Sharon Dijksma over een kanteling in het denken over natuur. Naast het beschermen van de natuur, moeten mensen gebruik kunnen maken van de natuur. Natuur staat geen ontwikkeling in de weg, maar maakt ze juist mogelijk, bijvoorbeeld bij stedelijke ontwikkeling, in de recreatiesector en als vestigingsplaats voor bedrijven. Natuur die de economie en de maatschappij helpt. Welke consequenties dat heeft, kan aan de hand van het project Laakzone worden aangetoond.
Over de ontwikkeling van de Laakzone is veel te doen. Het ligt in het buitengebied tussen Nijkerk, Bunschoten en Amersfoort, ingeklemd tussen twee nieuwbouwlocaties: het Amersfoortse Vathorst en het Bunschotense Rengerswetering. Door de komst van deze nieuwbouwwijken groeit de bevolking met bijna 35.000 mensen. Voor deze groep zullen recreatieve voorzieningen worden gerealiseerd in het aangrenzende weidelandschap op grondgebied van Nijkerk en Bunschoten.
Het project Laakzone is ontwikkeld in opdracht van de gemeentes van het gewest Eemland. In 2002 heeft het gewest de 'Visie Buitengebied Eem & Vallei' vastgesteld. In die visie zijn de tegenstrijdige belangen in het gebied tegen elkaar afgewogen: agrarische bedrijfsvoering, natuur- en landschapsbehoud, recreatieve druk, verkeer e.d. Eén van de oplossingen is de recreatiedruk in het gebied te zoneren, dat wil zeggen dat de activiteiten zo worden gepland dat ze de minst negatieve invloed op de omgeving zullen hebben. De Laak en directe omgeving moeten een belangrijke recreatieve zone worden waar gewandeld, gefietst en gevaren kan worden. Daarmee zou de rust voor vooral de polder Arkemheen worden gewaarborgd.
Het project wordt bijna volledig uitgevoerd op het grondgebied van de gemeente Bunschoten. Op een strook van ca. 12 meter breed en ca. 900 meter lang aan de noordzijde van de Laak - van Vathorst tot aan de Knik - wordt de Laak verbreed op Nijkerks grondgebied.
Nee-tenzij
Het betreffende gebied is echter beschermd natuurgebied. Landschapsecologe Liesbeth Janssen, werkzaam bij de afdeling Maatschappelijke en Ruimtelijke Ontwikkeling van de gemeente Nijkerk legt uit dat er rekening moeten worden gehouden met verschillende aspecten.
"In Nederland hebben we te maken met een Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Dat is een netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het project Laakzone maakt deel uit van het Nationaal Landschap Arkemheen & Eemland en valt dus binnen de EHS. Kernwaarden van een nationaal landschap zijn de landschappelijke openheid; de unieke weidevogelstand en de historisch gegroeide samenhang in het landschap met de karakteristieke slagenverkaveling (veenweidegebied)."
Binnen de EHS geldt de 'nee-tenzij' benadering. Dit houdt in dat bestemmingswijziging niet mogelijk is als daarmee de wezenlijke kenmerken of waarden van het gebied significant worden aangetast, tenzij er geen reële alternatieven zijn en er sprake is van groot openbaar belang.
"Daarnaast is een deel van het gebied boven de Bunschoterweg aangewezen als Natura 2000 gebied, een samenhangend netwerk van belangrijke natuurgebieden in de Europese Unie. Het doel van Natura 2000 is het keren van de achteruitgang van de biodiversiteit. Het reservaat is een belangrijk vogelgebied. Hier broeden vele soorten water- en weidevogels en de polder is een belangrijk rustgebied, foerageergebied en doortrekgebied voor talrijke vogels. In de trektijd en winter zijn er Kleine en Wilde zwaan, Rietgans en Kolgans, Smient, Wulp en vele andere gasten te vinden. Vooral de natte graslanden van Arkemheen zijn van belang voor foeragerende kleine zwanen, omdat ze op korte afstand zijn gelegen van de foerageer- en slaapplaatsen in de randmeren."
Daar waar het gekanaliseerde riviertje De Laak de directe grens vormt van het reservaat, is varen verboden. Door alle partijen is besloten voor het varen én het langzame verkeer een verbinding aan te leggen naar de Rengerswetering om zo afstand te houden tot de polder Arkemheen.
Waterschap is verantwoordelijk voor het beheer van de primaire watergangen en alle aansluitende wateren; de bijbehorende waterstaatswerken (sluizen en bruggen) en de natte oevers binnen de Laak. Om aan gestelde veiligheidsnormen uit de provinciale waterverordening te voldoen, moet het Waterschap sowieso de kades van dit riviertje versterken. Ook moet ten behoeve van de normen voor het Nationaal Bestuursakkoord Water, de Laak voldoen aan een minimale breedte van 7 meter. Voor de recreatieve vaarwegfunctie voor sloepen, roeiboten en kano's zal De Laak over een lengte van 5,4 km worden verbreed tot 12 meter. Naast Vathorst zelfs tot 20 meter. De verbreding heeft tot gevolg dat er bovenstrooms (omgeving Nijkerkerveen) minder wateroverlast zal zijn. De ingreep heeft echter een negatief effect op de wezenlijke kenmerken en waarden van de EHS.
Sneuvelen
Uit Flora en Fauna onderzoek is gebleken dat de kleine modderkruiper in dat gebied het onderspit zal delven. Tijdens de aanlegwerkzaamheden is het onvermijdbaar dat ook vissen en vogels negatieve effecten zullen ondervinden. Voor de vissen is dat van tijdelijke aard, maar voor de vogels verdwijnt door het verbreden van de Laak 1,04 hectare weidegebied. Ter compensatie zal de bestemming van een locatie met een grootte van circa 1,5 hectare ter hoogte van de Bontepoort worden omgezet van 'agrarisch natuurbeheer' in 'natuurbeheer'.
In het onderzoek wordt ook geconcludeerd, dat een groot deel (39,3 hectare) van de polder ten noorden van de Laak te maken zal krijgen met verstoring door de toename van de recreatieve activiteiten.
Het bestaande openbare fietspad, gelegen naast de huidige kade op grondgebied van Amersfoort, wordt verplaatst. Het pad zal óp de nieuwe verbeterde kade gaan lopen omdat het Waterschap in eerste instantie geen rekening had gehouden met de verplichte kwelsloten in de bestektekeningen. Volgens Ecogroen Advies BV heeft dit geen significante invloed op het weidevogelgebied op Nijkerks grondgebied. Het fietspad heeft echter een utilitaire functie. Dat wil zeggen dat ook bromfietsers gebruik mogen maken van het fietspad voor bijvoorbeeld woon-werkverkeer. Om verstoring te voorkomen wordt daarom het fietspad vanaf de Knik rechtdoor naar de Zevenhuizerstraat doorgetrokken.
Daarnaast is gebleken, dat de beoogde klompenpaden de kernkwaliteit van het weidevogelgebied aantasten. De partijen in project Laakzone hebben daarom besloten deze klompenpaden definitief niet meer te realiseren aan de Nijkerkse zijde van de Laak. De geplande 6,4 km aan ruiterpaden op grondgebied van de gemeente Bunschoten worden voorlopig niet gerealiseerd omdat hiervoor geen grond is aangekocht, mede om budgettaire redenen.
Van het kastje naar de muur
Je zou denken dat een organisatie als Natuurmonumenten hier bovenop zou zitten. Niets is minder waar. Natuurmonumenten is uitsluitend geïnteresseerd in gebieden die grenzen aan de terreinen die zij in eigendom heeft. Voor andere gebieden verwijst Natuurmonumenten naar de milieufederaties van de provincies Utrecht en Gelderland. Bij monde van adviseur lokale planologie Arnold Korste, informeert de Natuur en Milieufederatie Utrecht dat - voor zover zij de plannen kennen - op een goede manier rekening is gehouden met natuur en landschap. "Er is onderzoek gedaan naar de natuurwaarden en de aantasting van de natuurwaarden wordt gecompenseerd. Als dat op een goede manier is onderzocht en wordt uitgevoerd (en daar ga ik vanuit) zijn wij dus niet tegen de plannen." Ook de Gelderse Natuur en Milieufederatie gaat geen bezwaar indienen tegen het genoemde ontwerp-projectplan. In het verleden heeft deze federatie zich vergeefs verzet tegen de voornemens en heeft zij alternatieven aangedragen. Zij verwacht dat het indienen van bezwaren in dit stadium weinig tot geen nut zal hebben.
Het Ministerie van Economische Zaken laat niets horen terwijl Informatie Rijksoverheid alleen uitlegt welke procedures gevolgd moeten worden om bezwaar aan te tekenen. Geen van deze partijen voelt zich dus geroepen om in actie te komen.
Bijdrage van Yvonne Krol
