Belevenissen van een Nijkerkse schilder...nummer 27

In mijn zoektocht als leerling-schilder naar inspiratie kwam ik uit bij de Grieken. De oude Grieken welteverstaan.

Een nieuwe wereld dient zich voor mij aan. Wat een fantastische ontdekking! Mijn leraar op de MULO, de heer Polak, is het toentertijd niet gelukt om zijn liefde voor oude tijden aan mij door te geven. Hij heeft het wel geprobeerd. Ik hoor hem nog het woord 'Feniciërs' luid en betekenisvol uitspreken. Toch klonk het destijds saai en onbelangrijk in mijn oren. Nu val ik er als een blok voor. Toch merkwaardig. Ik werd toen wel af en toe heerlijk afgeleid door een zekere Louise en haar altijd zacht gekleurde, lichtroze gestifte lippen en lange, sluike blonde haar. Zij zat achter mij in haar rol als onbereikbare schoonheid, maar het was mij wel gepermitteerd om haar been te strelen dat naast mij uitnodigend uitgestrekt op de verwarming lag, voor een volledig gratis, Thais georiënteerde energetische stimulatie van de diepere bindweefselstructuren.

Maar terug via het nu naar het verre verleden. Kort samengevat is dit het beeld dat ik nu meen te begrijpen over de totstandkoming van Nederland, en wel in drie korte paragrafen. Verkorten tot drie zinnen zou geen recht doen aan onze voorvaderen.

1. Ongetwijfeld heeft de heer Polak verteld dat de Feniciërs met hun zeevaart en alfabet de basis legden voor de Grieken, die op hun beurt met hun bouwwerken, kunst en democratie Europa verder vormgaven. Na hen kwamen de Romeinen. Zij namen de Griekse cultuur grotendeels over en brachten deze rond het begin van onze jaartelling naar onze streken. De Rijn gold als de noordgrens van hun gigantische rijk. Dit splitste het latere Nederland in tweeën. Het zuiden werd een Romeinse provincie met de eerste stenen steden zoals Nijmegen en Maastricht, vol thermen, tempels en het schrift. Inheemse stammen zoals de Bataven leverden elitesoldaten aan Rome, terwijl de Friezen boven de Rijn vrij bleven maar wel intensief handelden.

2. Na de val van het Romeinse Rijk volgden de middeleeuwen, waarin het christendom Europa domineerde. De Lage Landen veranderden in een lappendeken van losse graafschappen en hertogdommen. Pas tijdens de renaissance ontdekten kunstenaars en denkers weer met bewondering de oude Grieken en Romeinen. Die kritische, open blik zette de wereld op scherp en in 1517 schreef een zekere monnik genaamd Maarten Luther zijn 95 stellingen, die voornamelijk gericht waren tegen de aflatenhandel van de kerk. Hoewel dit niet zijn bedoeling was, veroorzaakte zijn pamflet een enorme omwenteling in het denken, het geloof en de politiek, waaruit het protestantisme ontstond. Historici beschouwen deze kritiek als een van de allereerste en meest invloedrijke pamfletten uit de geschiedenis.

3. Enkele tientallen jaren later, in 1568, begon de bloedige Tachtigjarige Oorlog met het katholieke Spanje en zochten de noordelijke gewesten een manier om zich beter te verdedigen. Dit leidde in 1579 tot de Unie van Utrecht: een militair verbond waarin de gewesten afspraken om samen te vechten tegen de Spaanse koning, maar waarin ook unaniem werd vastgelegd dat iedereen vrijheid van geloof kreeg. Twee jaar later, in 1581, zwoeren ze de Spaanse koning definitief af met het Plakkaat van Verlatinghe, onze onofficiële onafhankelijkheidsverklaring. Zo vormden ze de unieke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Eeuwen later smeedde Napoleon deze onderling rivaliserende gewesten administratief om tot één centrale staat, met een uniforme wetgeving en zelfs de burgerlijke stand. Zo ontstonden de contouren van het huidige democratische en in mijn ogen, uiteindelijk zeer gezegende Nederland.

Ik vind geschiedenis ineens grandioos en fascinerend en weeg het besef van het belang ervan. Ook de verwevenheid met het geloof per periode en cultuur is uiterst boeiend. Ooit heb ik het boek ‘Antwoord’ aangeschaft. Een groot, geïllustreerd boek, ontdekt in een boekenwinkel aan de Nieuwegracht in Utrecht — de stad waar destijds met diezelfde Unie van Utrecht de wieg van ons land stond. Dit boek beschrijft door de tijd heen de gebruiken en bijzonderheden van alle religies en spirituele stromingen over de gehele wereld. Het boek stond een halve eeuw grotendeels ongelezen in mijn kast en nu sla ik het dankbaar open. Deze week heb ik bij De Slegte twee boeken besteld: Een over ‘De Oude Grieken’ en een ander over ‘Het verleden van Europa’. Dat wordt nog meer genieten aan de keukentafel.

Mijn vader was van huis uit katholiek, mijn moeder noemde zich protestant. Dit heeft nooit tot problemen geleid en speelde ook geen rol van betekenis. Ik ben gedoopt en mijn broer heeft dit sacrament moeten missen. Waarom dat zo was is altijd onduidelijk gebleven. Deze ongelijke start heeft hij mij soms schertsend voor de voeten geworpen. Inmiddels is hij bij de Lieve Heer en ik weet zeker dat mijn broer in al zijn gemis alhier Zijn genade heeft mogen ontvangen en tevreden bezijden Zijn troon een plaats heeft mogen vinden. Het is hem met heel mijn hart en ziel gegund. Gedoopt of niet.