Ben blogt: "Een nieuwsgierige held"

Odysseus maakt furore tijdens de Trojaanse oorlog.

Zijn terugreis staat bekend als de Odyssee. Hij is nieuwsgierig. Dat brengt hem veel, maar is ook zijn valkuil. Gaandeweg valt hij minder vaak en minder diep. Hij leert.

In mijn vorige blog ondergaat de Griekse held allerlei beproevingen, maar uiteindelijk kiest hij toch voor de plek waar hij vandaan komt, de mensen waarmee hij opgroeide, zijn vrouw Penelope. Hij blijft trouw aan zijn afkomst. Na 20 jaar komt hij thuis als een wijzer mens.

Als je op reis gaat, neem je je karakter mee. Ook Odysseus. Hij is nieuwsgierig, geïnteresseerd in andere mensen en culturen en wil alles zelf ervaren. Hij is slim, maar soms ook overmoedig. Als hij bijvoorbeeld langs cyclopen komt, wil hij weten wat dit voor wezens zijn. Prompt neemt zo’n eenogige reus hem gevangen en vreet een paar van zijn makkers op. Met een list weet hij zich te bevrijden. Een ervaring rijker vervolgt hij zijn reis.

Zijn nieuwsgierigheid brengt hem ook op een eiland waar men lotusbloemen eet. Als enkele van zijn mannen deze bloemen eten, raken ze hun tegenwoordigheid van geest kwijt. Ze weten niet meer waarom ze op weg zijn, wat hun bestemming is. De ‘drug’ van de lotusbloem brengt een geestloosheid teweeg die te vergelijken is met dementie. Hij leert dat hij beter niet kan toegeven aan de verleiding om ook zelf dit ‘geestverruimende’ middel te gebruiken.

Gedreven door zijn nieuwsgierigheid bezoekt hij de onderwereld. De koning van de onderwereld is Achilles. Deze Achilles stierf jong op het slagveld om daarmee als martelaar eeuwige roem te verwerven. Nu heeft hij spijt. De onderwereld maakt hem doodongelukkig. Sterven als martelaar tijdens een zelfmoordaanslag? Opklimmen in het criminele circuit? Bij Odysseus hoef je daar na dit bezoek niet meer mee aan te komen.

Odysseus kan zijn nieuwsgierigheid ook niet bedwingen als hij de prachtige Kirke tegenkomt. Een jaar lang deelt hij met haar het bed. Later op zijn reis komt hij Calypso tegen. Die romance duurt zelfs 7 jaar. Als hij heimwee krijgt en naar huis wil, belooft deze nimf hem onsterfelijkheid en eeuwige jeugd. Maar zijn heimwee is groter: elke dag tuurt hij op het strand uren naar de horizon, naar waar zijn thuisland moet zijn. Hij weet nu dat het volgen van zijn lotsbestemming belangrijker is dan een eeuwig leven in de sprookjeswereld van deze nimf.

Al deze ervaringen vormen hem als mens. Hij krijgt meer inzicht in zichzelf en zijn zwakheden. Dat blijkt als hij langs de Sirenen moet varen. Zeelieden die hun gezang horen, varen zich willoos te pletter op de rotsen. Odysseus wil het gezang van de Sirenen horen, maar beseft ook dat zijn nieuwsgierigheid dit keer zijn ondergang kan betekenen. Daarom neemt hij maatregelen. Hij gebiedt zijn mannen hun oren dicht te stoppen met bijenwas en hem vast te binden aan de mast van het schip. Zo trotseert hij de Sirenen.

Zijn nieuwsgierigheid brengt Odysseus veel: hij ontdekt nieuwe werelden, doet waardevolle ervaringen op, verbreedt zijn horizon. Maar hij ervaart ook dat hij door zijn nieuwsgierigheid niet snel tevreden is, altijd op zoek is naar nieuwe prikkels en soms onnodige risico’s neemt.

En ik? Zonder nieuwsgierigheid zou ik geen tekstschrijver zijn geworden. Mijn horizon verbreed ik met kranten, films en boeken. En vooral met verhalen van mensen. Maar nieuwsgierig naar drugs en de onderwereld ben ik niet. En wat ik zou doen als ik Kirke of Calypso tegen zou komen? Tja, daar ben ik eigenlijk best wel nieuwsgierig naar.