Belevenissen van een Nijkerkse schilder...nummer 25

Laatst viel de vraag: bezit je liever humor of de gave om te kunnen vliegen?

Een praktisch onuitvoerbare keuze, maar het antwoord zegt iets over iemands wereldbeeld. Mijn persoonlijke voorkeur gaat onvoorwaardelijk uit naar humor. Vliegen is immers louter een mechanisch spel met de wetten van de zwaartekracht. Natuurlijk misken ik daarmee niet de schoonheid van schitterende vergezichten en verrassende, verborgen plekken, verheven boven de massa. Maar humor is mij te dierbaar.

Onderaan de humoristische hiërarchie staat de vertelde mop. Vaak wat gekunsteld, niet echt leuk, ouderwets, maar soms ineens meesterlijk. Ton Kas is hier in Nederland een absoluut voorbeeld van. Zijn vertelling over 'de hobby van twee buurmannen' getuigt van pure vertelkunst: een langgerekt verhaal, waarna de punchline subtiel doch trefzeker landt. Het is de kunst van de vertraging; het prijsgeven van het juiste moment waarop de dwaze en lachwekkende betekenis in het bewustzijn mag doordringen.

Een trede hoger bevindt zich de situationele humor: het vermogen om de dagelijkse werkelijkheid ad rem een relativerende draai te geven. Het is niet de beste illustratie, maar denk aan de klusamateur die met een oneliner de autoriteit van de 'allesweter' in de bouwmarkt vriendschappelijk ondergraaft. De medewerker die met veel bombarie en ingewikkelde vaktermen uitlegt welke specifieke pluggen, chemische ankers en slagboren je absoluut nodig hebt voor het ophangen van een simpel schilderijtje. Waarna de onhandige klant hem blanco aankijkt en reageert met: 'Dat is een heel indrukwekkend verhaal, maar is er ook iets wat eenvoudig werkt?'. Daarbij: het voorbeeld is eigenlijk misplaatst, omdat ik sinds jaar en dag weinig bouwmarktmedewerkers met enig verstand van zaken heb mogen spreken. Doet me ook denken aan een medewerker van de supermarkt. Op mijn vraag waar ik de chloor kon vinden, wist zij mij toe te vertrouwen dat zij nog nooit van chloor had gehoord.

Maar goed. Terug naar het echte onderwerp. De hoogste trede is gereserveerd voor de bevrijdende humor die het menselijk leed draaglijker maakt. De stervende die de gehele familiekring aan het bed doet lachen. Maar ook is deze gave van vrijheid bij de onderdrukten aanwezig, zij die met een enkele zin de autoriteit van de machthebber ridiculiseren. Waar ook ter wereld. Eens vroeg een groot leider welke gunst hij de ongelukkige gevangene kon verlenen. De arme man keek vanuit zijn gevangenis op naar deze machtige man op aarde en zei simpelweg: "Ja, ga eens even uit mijn zonlicht".

Het zijn nu slechts voorbeelden, zeker op schrift; je moet erbij zijn voor de werkelijke beleving en ontroering.