Ben blogt: In de avondschemering van het leven

Betoverd blijf ik staan.

De metersgrote foto in het Stedelijk Museum zuigt me een verhaal in. Donker en dreigend. Maar welk verhaal? Het verhaal van maker Erwin Olaf? Het mijne? Of dat van een student in het museum die een rondleiding krijgt?

Ik sta voor de foto In der Abenddämmerung, uit de serie Im Wald uit 2020. Het is de laatste en meest sombere serie die Erwin Olaf ooit maakte. Door ernstig longemfyseem loopt hij tijdens de fotosessie al op zijn laatste adem. Hij voelt het einde naderen en beseft: dit wordt zijn slotakkoord.

In een Volkskrant-interview vertelt Erwin dat hij in dit Beierse bos stokoude bomen ziet die ‘nog nooit in hun leven aangeraakt zijn’. Hij wordt overweldigd door de natuur en ervaart zijn eigen nietigheid.

Op de foto staan Erwin en zijn partner Kevin. Hij is dan 62, Kevin 41, ruim twintig jaar jonger. Ziet de kunstenaar in hem zijn ‘jonge ik’ weerspiegeld, toen hij nog aan het begin van zijn leven stond en een korte broek droeg?Erwin zegt dat hij een keer een foto wilde maken over hun relatie. ‘Ik zoek nu rust, maar hij wil nog dansen en uitgaan. Ik raak achterop, maar hij moet door. En dat wil ik ook, dat hij doorloopt en er het beste van maakt.’

Foto’s en schilderijen kunnen verschillende verhalen oproepen. Of helemaal geen verhaal. Als ik het gebakken ei bekijk van de hyperrealistische kunstschilder Tjalf Sparnaay, denk ik vooral: hoe krijgt die schilder dat lillende eigeel zo glanzend op het doek dat ik het meteen op mijn broodje wil scheppen?Bij de banaan op de iconische Velvet Underground-hoes van Andy Warhol is het niet anders. Hoewel over deze twee kunstenaars boeken vol geschreven zijn, zie ik vooral een ei en een banaan.

Bij de foto van Erwin is dat anders. Hier ontvouwt zich een verhaal zonder dat woorden het volledig kunnen vangen. De fotograaf weet dat zijn leven zich in de avondschemering bevindt. Hier en daar wordt nog een boom verlicht, maar de duisternis zal weldra invallen. Hij beseft dat hij zijn geliefden zal moeten loslaten en dat het leven doorgaat, ook als hij er niet meer is.

En toch: het is kunst. Het verhaal van de maker is niet het enige verhaal. De leerling van een klas mbo-studenten ziet iets heel anders. Gemma Springveld, ambassadeur van de Foundation Erwin Olaf, is er getuige van. De persoon die de groep rondleidt (een ‘Blikopener’) vraagt: ‘Wat zien jullie?’

De leerling zegt: ‘Nou, die ene man heeft een zware tas bij zich. Daar zit een tent in. Hij zegt: zullen we hem hier opzetten? De ander zegt: ‘Nee, ik loop nog even door. Misschien is daar even verderop een betere plek.’

Erwins persoonlijke verhaal bestaat naast dat van de jonge kijker. Kunst vertelt verhalen, maar nooit één verhaal. Daarom praten we hier niet over ‘een kiekje’, maar over ‘kunst met een grote K’.